Türk Sanatında Kültürün Etkisi

 

   Kültür kavramı bir toplumun maddi manevi tüm kurallarının toplandığı bir bütündür. Kültür, gelecek nesillere aktarılır. Türk toplumu açısından baktığımızda Türkler tarih boyunca farklı toplumları içinde barındırdığı için çok geniş karma bir kültüre sahiptir.

  Türkler islamiyeti kabul etmeden önce göçebe bir yaşam sürmekteydiler. Bu yüzden her alanında olduğu gibi sanat alanında da taşınabilir eserler tercih etmişlerdir. Burada gördüğümüz ilk amaç sanat yapma değil günlük hayatı kurtarma ve bir şeyler anlatma kaygısı öne çıkmıştır ama bunları yaparken bile bir estetik kaygı mevcuttur. Sanatlarında gördüğümüz özellikler hayatlarından kesitler, av sahneleri, savaş sahneleri ve bazı anlamlar içeren motifler görmekteyiz. Sanatlarında yaşam tarzları oldukça etkili olup geçim kaynakları olan hayvancılıkta sanatlarına kaynak olmuştur. Çadır sanatı, halı ve kilim dokumacılığı gelişmiştir. Tabiat taklitçiliğini barındırmayan sanatları olduğu için islamiyete geçişte sorun yaşamamışlardır.

   İslamiyetten sonra Türkler yavaş yavaş yerleşik hayata geçtiği için benimsedikleri bazı gelenek ve görenekler değişime uğramıştır. Türklerin soyut estetik kuralları islamiyetin getirdiği kurallarla birleşerek yeni bir sanat anlayışı ve kurallar ortaya çıkmıştır. Tasvir yapmaktan oldukça kaçınan İslamiyet, figürleri cansızlaştırmış ve olabildiğince detaydan uzak kullanmıştır. Soyut formlara yönelmişlerdir.  Hayvan motifleri, bitki motifleri, geometrik şekiller sık kullanılmış, sade, yalın bir üslup tercihleri olmuştur. Geleneksel Türk Sanatları kavramı Türk kültürü ve islamın birleşmesi ile ortaya çıkmış bir kavramdır. Hat, ebru, tezhip, minyatür, seramik, çini, cilt örnek verilebilir. Aynı dönemde mimari anlamda da gelişmelerin yaşandığını görmekteyiz. Cami, kümbet, medrese, kervansaray, türbe… günlük hayatları bu sanatlarla iç içedir. Her yerde kullandıklarını, estetik bir kaygı olduğunu söyleyebiliriz. Osmanlı’ nın son dönemlerinde batı kültürünün de etkisiyle sanat alanında karma bir anlayış ortaya çıkmıştır. Hem Türk kültürü hem de batı kültürü yeni kurallar, sanatta yeni anlayışlar doğmuştur. Perspektif olmayan türk sanatında perspektif, insan figürleri eklenmiştir. Bu yenilikler de Çağdaş Türk Sanatının temelini oluşturmuştur. Sanatta gene günlük yaşamın konu olması, Anadolu kültüründen vazgeçemeyişimiz ve motifleri kullanmamız gene kültürümüzü yaşattığımızın göstergesidir. Modern tasarımlar söz konusu olmuştur.

  Sonuç olarak Türklerin yaşadığı her dönemde sanatında, tasarımında kendi kültüründen asla vazgememiş; yaşam tarzları, çoklu kültür yapısı kendine has bir sanat dokusu oluşturmuştur.

P.K.